Kanser, hücrelerin düzensiz büyüme, farklılaşma kaybı, lokal doku yayılımı (invazyonu) ve metastazlar (uzak dokulara yayılım) ile sonuçlanan çoğalmasıdır. Kanser, malignansi ve malignite terimleri genellikle eş anlamlı olarak kullanılmaktadırlar.
Kanserli dokular ortaya çıkmaları ve gelişimleri açısından iki tipte incelenebilirler:
- Benign (selim) – kanserli hücreler belli sınırlar içindedir.
- Malign (habis) – kanser diğer bölgelere de sıçramıştır.
Kanser gelişimine yol açan ana nedenler şöyle özetlenebilir:
- Gen Mutasyonları:
- Çevresel Faktörler:
- İnsan papilloma virüsü › Serviks (rahim başı) kanseri
- Sitomegalovirüs (CMV) › Kaposi sarkomu
- Epstein-Barr Virüsü (EBV) › Burkitt lenfoması ve nazofaringeal karsinom
- Hepatit B virüsü (HBV) › Hepatoselüler karsinom
- HTLV-1 › T-hücreli lenfoma
- AIDS virüsü (HIV) › Kaposi sarkomu ve lenfomaya eğilim
- Schistosoma haematobium › Mesane kanseri
- Opisthorchis sinensis › Pankreas ve safra yolları kanseri
- Kimyasal karsinojenler
- Ultraviyole (mor ötesi) radyasyon
- İyonizan radyasyon
- Deriye yönelik kronik irritasyon
Kanser Tanısı:
- Geniş bir öykü alınması
- Predispozan faktörler
- Ailede kanser öyküsü
- Çevresel etkenlere maruz kalma
- Geçirilmiş hastalıklar (ör., otoimmün hastalıklar, önceden alınan immünsupresan [bağışıklık sistemini baskılayıcı] tedavi, AIDS vb.)
- Özellikle dikkat edilmesi gereken belirti ve semptomlar:
- çabuk yorulma,
- hızlı kilo kaybı,
- yüksek ateş veya gece terlemeleri,
- inatçı öksürük,
- hemoptizi (balgamla kan gelmesi),
- hematemez veya hematokizi (kusma ile kan gelmesi)
- dışkılama alışkanlıklarında değişiklik,
- ısrar eden ağrı
- Fizik muayene: Özellikle muayene edilmesi gereken bölgeler: Deri, lenf düğümleri, akciğerler, memeler, karın, testisler ve prostat, rektal ve vaginal muayeneler
Kanser Taraması:
Kanser taraması ve erken tanısının ana hedefleri:
- Kansere bağlı ölüm oranının azaltmak
- Daha az radikal tedavilerin uygulanmasını sağlamak
- Maliyeti azaltmak
Kanser mortalitesini azalttığı kesin olarak gösterilmiş olan tarama prosedürleri:
- Papanicolaou (Pap) smear-yayma › Serviks kanseri
- Kendi kendine meme muayenesi ve mamografi › Meme kanseri
- Prostat-spesifik antijen (PSA) › Prostat kanseri
Tümör markerleri (belirteçleri):
Kanser tanısından çok tanı konmuş olan kanserde nüks veya tedaviye yanıtı belirlemek için kullanılırlar. Protein yapıda moleküllerdir. En sık kullanılan markerler:
- İnsan koryonik gonadotropini (HCG)› Koryokarsinom
- α -fetoprotein › Hepatoselüler ve testis kanserleri
- Karsinoembriyonik antijen › Kolorektal kanser
- CA 125 › Uterus, fallop tüpleri ve over kanserleri
- CA 15.3 › Meme kanseri
Kanserin Yol Açtığı Komplikasyonlar:
- Ağrı
- Zayıflama
- Sinir hasarı (nöropati)
- Bulantı-kusma
- İştahsızlık (anoreksi)
- Nöbetler
- Kan kalsiyum düzeyinde yükselme (hiperkalsemi)
- Kan ürük asit düzeyinde yükselme (hiperürisemi)
- Tıkayıcı sorunlar
- Organ yetmezliği
Kanser Tedavisi:
- Cerrahi tedavi
- Radyoterapi
- Kemoterapi
- Endokrin tedavi
- İmmünoterapi
- Termoterapi
- Multimodalite tedavisi
Tedaviye Yanıt Kriterleri:
- Tam remisyon (yanıt): Klinik olarak hastalığın ortadan kalkması (ileride nüks olabilir)
- Kısmi yanıt: Tümör kitlesinde (kitlelerinde) > %50 azalma; anlamlı palyatif yarar ve yaşam süresinde uzama vardır ancak tümörün tekrar büyümesi kaçınılmazdır.
- Hiç yanıt olmaması da söz konusu olabilir.
- Kanserin ortadan kalkması ile nüks arasında geçen süreye hastalıksız devre adı verilir.
- Sağkalım (sürvi), tanı konduktan sonra ölüme kadar geçen süredir.
Kanser ve Kilo Kaybı:
Kanser hastalarının yaklaşık %80 i kilo kaybetmekte ve %20 si de maligniteden çok malnutrisyonun (kötü, yanlış ve yetersiz beslenme) etkilerinden ölmektedirler.
Kansere Bağlı Kilo Kaybının Sonuçları:
- Beden imajında bozulma
- Yaşam kalitesinde azalma
- Fonksiyonel durumda azalma
- Tedaviye yanıtta azalma
- Hastanede kalış süresinde artış
- Acil hastaneye yatışlarda artış
- Komplikasyon /enfeksiyonlarda artış
- Sağkalım süresinde azalma
Kanserde Kilo Kaybının Nedenleri:
- Sindirim sisteminde mekanik tıkanma (obstrüksiyon)
- Tedaviye bağlı yan etkiler
- Psikolojik nedenler
- Metabolik değişiklikler (kansere doğrudan bağlı kilo kaybı)
Kansere Bağlı Kilo Kaybının Mekanizması:
- Çok sayıda etkene bağlı ve karmaşık
- Yetersiz enerji alımı
- Artmış enerji harcanımı
- Metabolik anormallikler
- Proinflamatuar sitokinler
- Proteoliz indükleyici faktör (PIF)
- Lipid mobilize edici faktör (LMF)
İlgili ürün(ler)e ulaşmak için tıklayınız.
